آفتاب ایرونی

این وب لاگ با هدف ایجاد مرکزیتی برای اطلاع رسانی و ایجاد ارتباط در محیط مجازی برای مدیران،مشاوران، متخصصین و پژوهشگران جهت هم افزایی و اثر گزاری در این حوزه مدیریت ایجاد شده است.و شامل یادداشت های از مدیریت فناوری اطلاعات، بانکداری، مدیریت اجرایی،مدیریت استراتژی، مدیریت برند، مدیریت روابط عمومی،مدیریت دانش، تعالی سازمانی، بهره وری، کارآفرینی، روانشانسی، اجتماعی و خانواده می باشد. و آفتاب ایرونی اشاره به اندیشه و قدرت مدیران و متخصصین ایرانی دارد.

پدافند غیرعامل ( مجاهدت خاموش) در فناوری اطلاعات
ساعت ۱٠:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٥/۱۸  کلمات کلیدی: امنیت اطلاعات ، فناوری اطلاعات

« پد » یا « پاد » تشکیل شده است . در فرهنگ و ادب فارسی « آفند » و « پد » از دو جز « پدافند » از نظر لغت شناسی واژه بوده و هر گاه قبل از واژه ای قرار گیرد، معنای آن واژه را معکوس می نماید « ضد، متضاد، پی و دنبال » پیشوندی است که به معانی است. « جنگ، جدال، پیکار و دشمنی » و واژه آفند نیز به مفهوم دانست. پدافند عامل ابزاری است که نیاز به مدیریت مستقیم و « انسان »

 وجه تمایز پدافند عامل و غیرعامل را باید عامل کاربردی انسان دارد و مشتمل بر ابزار و آلات جنگی، سازماندهی، آموزش و مدیریت نیروها می باشد و در شرایط عدم حضور انسان، آن ابزار به خودی خود فاقد اعتبار است. در حالی که پدافند غیرعامل امکانات معماری در زمینه مهندسی جنگ است به گونه ای که بدون ابزار و توانمندی، نیروی رزمی و دفاعی را افزایش دهد.


پدافند غیرعامل ( مجاهدت خاموش) در فناوری اطلاعات

(در ایران)

 حمید دوست محمدیان

گرایش کسب و کار استراتژیک و مدرس دانشگاه و مشاورمرکز فناوری اطلاعات DBA کارشناس ارشد مهندسی صنایع - دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشجوی مقطع دکتری

 

محمود لیایی

رییس مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت صنایع و معادن

 

مروری بر ادبیات موضوع:

« پد » یا « پاد » تشکیل شده است . در فرهنگ و ادب فارسی « آفند » و « پد » از دو جز « پدافند » از نظر لغت شناسی واژه بوده و هر گاه قبل از واژه ای قرار گیرد، معنای آن واژه را معکوس می نماید « ضد، متضاد، پی و دنبال » پیشوندی است که به معانی است. « جنگ، جدال، پیکار و دشمنی » و واژه آفند نیز به مفهوم دانست. پدافند عامل ابزاری است که نیاز به مدیریت مستقیم و « انسان »

 وجه تمایز پدافند عامل و غیرعامل را باید عامل کاربردی انسان دارد و مشتمل بر ابزار و آلات جنگی، سازماندهی، آموزش و مدیریت نیروها می باشد و در شرایط عدم حضور انسان، آن ابزار به خودی خود فاقد اعتبار است. در حالی که پدافند غیرعامل امکانات معماری در زمینه مهندسی جنگ است به گونه ای که بدون ابزار و توانمندی، نیروی رزمی و دفاعی را افزایش دهد.

 اقدامات پدافند غیرعامل را « مجاهدت خاموش » می نامیم.

 در ردیف (ب)، ماده ( 1) از آیین نامه اجرایی بند ( 11 ) ماده ( 121 ) قانون برنامه چهارم توسعه تعریف پدافند غیرعامل بدین شرح ارائه شده است:

مجموعه اقدامات غیرمسلحان های که موجب کاهش آسی بپذیری نیروی انسانی، ساختمان ها و ت أسیسات ، تجهیزات و » شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن و یا کاهش مخاطرات ناشی از سوانح طبیعی م ی گردد، پدافند «. غیر عامل نامیده می شود

پدافند غیر عامل به معنای دفاع بدون بکارگیری تجهیزات نظامی است و در عرصه مدیریت بحران ناشی از جنگ، در تسهیل مدیریت و پایداری زیرساخت ها نقش اساسی دارد.

جنگ:

انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگ های نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارات ناشی از حملات هوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساخ ت ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاه ها، و پل ها، مراکز فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمی گیرد.

جنگ یکی از عناصر پایدار تاریخ بشری است. به طوری که جامعه شناسانآن را به عنوان یک پدیده و واقعیت اجتماعی قلمداد نموده اند. بشریت در طول 5 هزار سال تاریخ تمدن خود 14 هزار جنگ را دیده و در این جنگ ها بیش از 4 میلیارد انسان جان باخته اند. گفتنی اینکه در طول چند هزار سال تمدن بشری صرفاً 268 سال بدون جنگ و مناقشه بوده است و طی 45 سال (از سال 1945 تا 1990 ) در کره زمین فقط 3 هفته بدون جنگ بوده که اکثر این جنگ ها در کشورهای جهان سوم به وقوع پیوسته است.

در قرن بیستم بیش از 220 جنگ به وقوع پیوسته و بیش از 200 میلیون تلفات انسانی داشته است. میهن اسلامی مان طی سالیان گذشته شاهد چهار جنگ مهم (جنگ تحمیلی، جنگ اول خلیج فارس، جنگ افغانستان و جنگ آخر آمریکا و انگلیس علیه عراق) بوده است و وقوع مناقشات و جنگ های دیگری با اهداف ژئوپلتیک، مهار، محاصره و مقابله با انقلاب اسلامی جزء اهداف راهبردی استکبار جهانی می باشد.

تجارب حاصله از جنگ های گذشته خصوصاً هشت سال دفاع مقدس، جنگ 43 روزه 1991 متحدین علیه عراق (جنگ اول خلیج فارس)، جنگ 11 هفته ای سال 1999 ناتو علیه یوگسلاوی، جنگ اخیر امریکا و انگلیس علیه عراق مؤید این نظر است که کشور مهاجم جهت در هم شکستن اراده ملت و توان اقتصادی، نظامی و سیاسی کشور مورد تهاجم با اتخاذ استراتژی انهدام مراکز ثقل؛ توجه خود را صرف بمباران و انهدام مراکز حیاتی و حساس می نماید.

انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگ های نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارت ناشی از حملات هوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساخ ت ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاه ها، و پلها، زیرساخت های محصولات کلیدی نظیر پالایشگاه ها، نیروگاه ها، مجتمع های بزرگ صنعتی، مراکز هدایت و فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در بر می گیرد تا حدی که حفظ امنیت ملی و اقتصادی، شکست ناپذیری در جنگ، به نحو چشمگیری وابسته به برنام هریزی و ساماندهی همه جانبه در موضوع حیاتی دفاع غیرعامل می باشد. نگرشی تحقیقی به آمار و سوابق ثبت شده جنگ های گذشته نشان می دهد که به علل وجود شکاف فناوری بین تسلیحات مدرن آفندی هوایی دشمن و تسلیحات پدافند هوایی خودی، آسیب پذیری سامانه های پدافند هوایی در برابر جنگ الکترونیک، غافلگیر شدن این سامانه ها در برابر هواپیماهای تهاجمی و موشک های کروزو بالستیک، پرتاب موشک از ماورا برد جنگ افزارهای پدافند هوایی، فقدان سلاحهای ضد موشک، اهداف حیاتی و حساس موجود را در صورت نبود و یا ضعف اقدامات دفاع غیرعامل به هدف های ساده و آسانی برای هواپیماهای حمله ور و تسلیحات آفندی دشمن تبدیل خواهد نمود.

جنگ ها با پیشرفت فناوری و بکارگیری تسلیحات مدرن و هوشمند، ماهیت پیچیده تر و مخربتری به خود گرفته و هر روزه در گوشه ای از جهان شاهد کشتار انبوه مردم و تخریب و انهدام منابع و سرمایه ها و زیرساخت های ملی آنها در اثر بمباران و انبوه آتش ویرانگر دشمنان بوده ایم

در خلال جنگ جهانی دوم برای از بین بردن یک نیروگاه با احتمال انهدام 96 درصد که ابعادی معادل 400 در 500 فوت  مربع داشت  تعداد 650 بمب 500 کیلوگرمی توسط 110 بمب افکن ‌B-17   اما در جنگ خلیج فارس، هر نیروگاه توسط دو بمب هدایت شونده به طور دقیق منهدم گردید یعنی هر هواپیمای بمب افکن در جنگ خلیج فارس معادل 110بمب افکن کارایی داشت.

در جنگ سال 1991 (جنگ خلیج فارس) پالایشگاه ها و مخازن نفتی با 1200 تن بمب طی 500 سورتی پرواز بر روی 28 پالایشگاه عراق بمباران شد و تولید نفت عراق به طور کلی متوقف گردید.

امروزه کشورهایی که طعم خرابی و خسارت ناشی از جنگ را چشیده اند جهت حفظ سرمایه های ملی و منابع حیاتی خود توجه خاص و ویژه ای به دفاع غیرعامل نموده و در راهبرد دفاعی خود جایگاه والایی برای آن قایل شده اند. نمونه بارز آن کشور کره شمالی می باشد که با اتخاذ سیاست و استراتژی تمرکز زدایی در این راستا اقدامات بنیادی و اساسی جالب توجهی اتخاذ نموده است و جوهره و ثقل اصلی آن، اقدامات دفاع غیرعامل و ملاحظات جدی دفاعی، امنیتی و اقتصادی در ساخت و احداث مراکز حیاتی از قبیل متروی پیونگ یانگ با عمق 95 الی 105 متر مقاوم در برابر سلاح های متعارف و غیرمتعارف، جلوگیری از ساخت و احداث مجتمع های بزرگ و زیرساخت های حجیم کلیدی و توجه به ساخت و احداث مراکز حیاتی و حساس به صورت کوچک و پراکنده نمودن آنها در اقصی نقاط کشور، احداث تونل های عظیم زیرزمینی، ایجاد صدها بندر کوچک با ظرفیت بارگیری یک تا دو کشتی در طول سواحل کشور، احداث جاده کمربندی با تونل های زیرزمینی در مرزها برای تسهیل نقل و انتقالات نظامی و احداث سد بزرگ نامپو در نزدیکی مصب رودخانه ددونگ کنگ در حاشیه سواحل غربی کره شمالی با استفاده دو منظوره اقتصادی و دفاعی بوده است.

نوام چامسکی قبل از وقوع جنگ اخیر عراق در مقایسه میان عراق و کر هشمالی می گوید :"به نظر می رسد به واسطه بی دفاع بودن عراق، تهاجم به این کشورباموفقیت انجام می شود" اگر کره شمالی و عراق را با هم مقایسه کنی م، عراق بی دفاع ترین و ضعیف ترین رژیم منطقه است در حالی که یکی از مخوف ترین دیکتاتورها در آنجا حکومت می کند در مقابل، کره شمالی یک تهدید به حساب می آید و به یک دلیل ساده به آن حمله نمی شود زیرا کره شمالی از یک عامل بازدارنده قوی برخوردار است یعنی توپخانه عظیمی که سئول را هدف گرفته است. در صورتی که امریکا به این کشور حمله کند کره شمالی می تواند قسمت زیادی از کره جنوبی را نابود کند.

اجتناب ناپذیر بودن وقوع جنگ ها در طول تاریخ بشری، وقوع حداقل 4 جنگ مهم در حریم مرزهای سرزمین میهن اسلامی در چند ساله اخیر و اهداف راهبردی امریکا در محاصره، مهار، تضعیف و براند ازی جمهوری اسلامی، وجود طیف گسترده تهدیدات بالقوه و بالفعل کانون های بحران در پیرامون کشور، این پیام را به ما می دهد، "همچنان که نباید مرعوب تهدیدهای دشمن گردید، از سوی دیگر می بایست با اقدامات و تدابیر موثر دفاعی، خود را آماده مقابله با تهدیدات بالقوه و بالفعل دشمن نمود" و بخش بسیار مهم و حیاتی از این آمادگی در شرایط تهدیدات نامتقارن، اتخاذ راهبردهای دفاعی غیرعامل در جهت خنث یسازی و تقلیل و کاهش خسارات حملات احتمالی هوایی دشمن به مراکز ثقل میهن اسلامی و بالا بردن آستانه مقاومت ملی می باشد.

اصول پدافند غیرعامل:

مجموعه اقدامات بنیادی و زیربنایی که در صورت بکارگیری می توان به اهداف پدافند غیرعامل از قبیل تقلیل خسارات و صدمات، کاهش قابلیت و توانایی سامانه شناسایی، هدف یابی و دقت هدف گیری تسلیحات آفندی دشمن و تحمل هزین ه بیشتر به وی نائل گردید، اصول پدافند غیرعامل می باشد.

در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول و یا موضوعات پدافند غیرعامل شامل 6 اقدام مشروحه ذیل می باشد که در طراحی و برنامه ریزی ها و اقدامات اجرایی دقیقاً می بایست مورد توجه قرار گیرد.

Camouflage & Concealment (1 استتار و اختفاء

Cover (2 پوشش

Deception (3 فریب

Dispersion & Separation (4 تفرقه و پراکندگی

Hardening (5 مقاوم سازی و استحکامات

Early Warning (6 اعلام خبر

استتار و اختفا :

فن و هنری است که با استفاده از وسائل طبیعی یا مصنوعی، امکان کشف و شناسایی نیروها، تجهیزات و ت أسیسات را از دیده بانی، تجسس و عکسبرداری دشمن تقلیل داده و یا مخفی داشته و حفاظت نماید . مفهوم کلی استتار همرنگ و همشکل کردن تأسیسات، تجهیزات و نیروها با محیط اطراف می باشد. اختفاء، حفاظت در برابر دید دشمن را تأمین می نماید و استتار امکان کشف یا شناسایی نیروها،تجهیزات و تأسیسات و فعالیت ها را تقلیل می دهد.

پوشش:

پوشش، پنها نسازی و حفاظت از تأسیسات، تجهیزات، تسلیحات و نیروی انسانی در برابر دید و تیر دشمن می باشد.

پراکندگی:

گسترش، باز و پخش نمودن و تمرکززدایی نیروها، تجهیزات، ت أسیسات یا فعالی ت های خودی به منظور تقلیل آسیب پذیری آنها در مقابل عملیات دشمن به طوری که مجموع های از آنها هدف واحدی را تشکیل ندهند.

فریب :

کلیه اقدامات طراحی شده حیله گرانه ا ی است که موجب گمراهی و غفلت دشمن در نیل به اطلاعات و محاسبه و برآورد صحیح از توان کمی و کیفی طرف مقابل گردیده و او را در تشخیص هدف و هدف گیری با شک و تردیدی مواجه نماید.فریب، انحراف ذهن دشمن از اهداف حقیقی و مهم به سمت اهداف کاذب و کم اهمیت می باشد.

 

اعلام خبر:

آگاهی و هشدار به نیروهای خودی مبنی بر اینکه عملیات تعرضی قری بالوقوع دشمن، نزدیک می باشد. این هشدار که برای آماده شدن است چند دقیقه، چند ساعت، چند روز و یا زمان طولانی تر از آغاز مخاصمات اعلام م ی گردد. دستگاه ها و وسائل اعلام خبر شامل رادار، دیده بانی بصری، آژیر، بلندگو، پیامها و آگهی های هشدار دهنده می باشد.

اصول پدافند غیرعامل در فناوری اطلاعات:

با توجه به سیاست های ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری در زمینه امور زیربنایی سیاست های هفت گانه در خصوص  شبکه ها و ارتباطات کامپیوتریو با عنایت به آیین نامه ها، قوانین حراست ها و نام ههای سازمان امور اداری و استخدامی کشور و دستگاههای امنیتی ،ابلاغیه سیاست های کلی شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای از سوی مقام معظم رهبری به ریاست جمهوری وقت و نامه های دبیرخانه شورای عالی امنیت فضای تبادل اطلاعات کشور (افتا) و دفتر محترم رییس جمهور برای تهیه پیش نویس و نامه رییس ستاد کل نیروهای مسلح و ( IT سند ملی امنیت فضای تبادل اطلاعات کشور (با رویکرد پدافند غیرعامل در کمیسیون کنترل امنیت ارتباطات و فناوری اطلاعات و تصویب نامه هیأت وزیران 85 به منظور انتظام امور و فعالیت های  اطلاع رسانی و توسعه خدمات دسترسی به اینترنت در کشور با هدف سامان دهی (ثبت، حمایت و نظارت) و بندهای 2و3 و 4 ،بخش نامه شورای عالی امنیت ملی و شورای عالی فناوری اطلاعات کشور و بخشنامه اخیر معاون محترم اول رییس جمهور ،متخصصان داخلی با توجه به واژه نامه تخصصی در این حوزه اولین اقدام در حوزه پدافند غیرعامل IT (درمجاهدت خاموش) را طبقه بندی مراکز و بخش های IT  به شرح ذیل می دانند

۱- حیاتی

۲ - حساس

۳- مهم

«در پدافند غیر عامل در پروژه های IT » زیرساخت های حیاتی پروژه های کشور با مطالعات ذیل اقدام م یگردد:  

۱- مطالعه آسیب پذیری حوزه IT

۲- مطالعه تهدیدات حوزه IT

۳-  مطالعه هم افزایی آسیب پذیری و تهدیدات حوزه IT

فازهایی که در مبحث پدافند غیرعامل  در IT  مدنظر است به شرح ذیل است:

۱- تشکیل ستاد مدیریت بحران و پدافند غیرعامل درحوزه IT

۲- طراحی سیستم مدیریت پدافند غیر عامل در حوزه IT

۳- مطالعات و کاهش خطرات در حوزه های نرم افزار، سخت افزار و شبکه کشور

۴-برنامه ریزی مطالعات مقاوم سازی زیر ساخت های IT  در کشور

۵- برنامه ریزی مطالعات مقاوم سازی سامانه های موجود و در حال اجرای امنیتی مبتنی بر IT

۶- انجام مطالعات طرح های جامع ایمن سازی پروژه های حساس در حوزه IT

۷- انجام مطالعه و ارایه طرح مقاوم سازی جهت کاهش ریسک از خطرات بالقوه حوزه IT

۸- سایر مباحث موردی در این حوزه

ضمناً چارچوب شناسایی و جمع آوری اطلاعات در حوزه پدافند غیرعامل IT  به شرح ذیل در نظر گرفته شده است:

۱- توصیف وتبین مشخصات اولیه زیرفضاها

۲- شناخت سرمایه های مهم موجود در هر زیرفضا

۳- تهدیدها

۴- فرصت های موجود و پیش رو

۵- نقاط قوت

۶-قاط ضعف

۷-اقدامات اساسی مورد نیاز

که برای این منظور به تهدیدات حوزه IT با رویکردهای ذیل بررسی میگردد

۱- عامل تهدید

۲-- هدف تهدید

۳- احتمال بروز تهدید

۴- وجود انگیزه برای عملی کردن عامدانه تهدید

۵- عمق و گستره خسارت احتمالی

۶- ابزار لازم برای عملی شدن تهدید

۷- ویژگی های زمانی و مکانی تهدید

منابع:

۱- عباس پور، جمشید ( 1384 )- مقدمه ای بر اصول و مبانی اساسی پدافند غیرعامل.تهران:قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا)

۲-اکبری، عباس ( 1384 )- پدافند غیرعامل آشنایی با اصول و ملاحظات. تهران: قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا(ص)

۳-اکبری، عباس( 1384 )- پدافند غیرعامل آشنایی با فضاهای امن پناهگاهی.تهران: قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا(ص)

۴-داعی نژاد، فرامرز ( 1385 )- اصول و رهنمود های طراهی و تجهیز فضای باز مجموعه های مسکونی به منظور پدافند غیرعامل. تهران: انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن

۵-اکبری، عباس ( 1384 )- اصول و ملاحظات پدافند غیرعامل. تهران: قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا(ص)

۶-اکبری، عباس ( 1384 )- سنجده ها و تأسیسات عمیق زیرزمینی. تهران: قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا(ص)

۷-خبرگزاری فارس ( 1386 )- پدافند غیرعامل (مقاله)

 

http://defae-melli.blogfa.com/post/71