آفتاب ایرونی

این وب لاگ با هدف ایجاد مرکزیتی برای اطلاع رسانی و ایجاد ارتباط در محیط مجازی برای مدیران،مشاوران، متخصصین و پژوهشگران جهت هم افزایی و اثر گزاری در این حوزه مدیریت ایجاد شده است.و شامل یادداشت های از مدیریت فناوری اطلاعات، بانکداری، مدیریت اجرایی،مدیریت استراتژی، مدیریت برند، مدیریت روابط عمومی،مدیریت دانش، تعالی سازمانی، بهره وری، کارآفرینی، روانشانسی، اجتماعی و خانواده می باشد. و آفتاب ایرونی اشاره به اندیشه و قدرت مدیران و متخصصین ایرانی دارد.

معماری سازمانی (Enterprise Architecture)
ساعت ۱٠:٢٦ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٧/٤  کلمات کلیدی: مدیریت ، معماری سازمانی ، فناوری اطلاعات ، تعالی سازمان

معماری سازمانی


عواملی نظیر رشد روز افزون فناوری اطلاعات، تغییرات مستمر محیط کسب و کار و به دنبال آن تغییرات محیط سازمان و همچنین تاثیر سایر عوامل مانند جهانی شدن و رشد کسب و کارهای مبتنی بر فناوری، موجب شده است تا سازمان‌ها در به‌روز رسانی و بکارگیری فناوری های نوین با مشکلات بی شماری مواجه گردند. مواردی مانند کمیت، کیفیت، سادگی، یکپارچگی، به‌روز رسانی، امکان تعامل میان سیستم‌ها و بکارگیری سیستم‌های توزیع شده، پارامترهای اساسی هستند که موجب شده است سازمان‌ها به معماری سازمانی نیازمند گردند. با اجرای صحیح معماری سازمانی، تعریف سیستماتیک از وضعیت فعلی سازمان و وضعیت مطلوب ارائه شده و سپس روابط متقابل بین عملیات کسب و کار سازمان و زیرساخت فناوری اطلاعات مربوطه بهینه سازی می‌گردد.

تعاریف معماری سازمانی
معماری سازمانی، یک نقشه‌راه جامع جهت دستیابی به اهداف سازمانی، از طریق عملکرد بهینه فرآیندهای اصلی کسب و کار در یک محیط اثربخش فناوری اطلاعات است.
 
معماری سازمانی برنامه جامع، واحد و کاملی است که نحوه دستیابی به اهداف اساسی و بلند مدت سازمان را تعیین می‌نماید.
 
معماری سازمانی توصیفی از اجزای سازمان، ارتباط بین این اجزا و اصول و قواعد حاکم بر طراحی و تکامل آنها در طی زمان می باشد.
 
اهداف معماری سازمانی
 
  • حرکت در جهت همگرایی و یکپارچه‌سازی سازمان
  • حل مسائل سازمانی با ارائه راه‌کارهای جامع جهت به حداقل رساندن دوباره‌کاری‌ها
  • بهینه‌سازی سرمایه‌گذاری سازمانی از طریق برنامه‌ریزی و مدیریت منابع اطلاعاتی
  • تسهیل در تصمیم‌گیری‌های سازمانی از طریق تأمین اطلاعات مقتضی
  • پاسخگویی سریع به نیازهای اطلاعاتی سازمان
  • انطباق کاربردهای فناوری اطلاعات با نیازهای اساسی و متغیر سازمان
  • ایجاد استانداردهای کاری در زمینه توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در سازمان
  • بهره‌گیری از تجارب موفق و بومی سازی آنها در سازمان
 
تاریخچه معماری سازمانی                
معماری فناوری اطلاعات سازمانی در سال ۱۹۸۷ با انتشار مقاله‌ای با نام «چارچوبی برای معماری سیستم‌های اطلاعاتی» توسط جان زکمن پایه‌گذاری گردید. در این مقاله زکمن به چالش و چشم‌انداز معماری‌های سیستم‌های اطلاعاتی اشاره می‌کند.
 
تاریخچه معماری سازمانی
 
در سال ۱۹۹۲ وزارت دفاع آمریکا پروژه‌ای تحقیقاتی TAFIM را با هدف تهیه یک طرح جامع برای انسجام و هماهنگی کلیة منابع اطلاعاتی در داخل مجموعه وزارت آغاز نمود. در سال ۱۹۹۴ این وزارت با انتشار بیانیه‌ای کلیة واحدهای تابعه خود را ملزم به اجرای نتایج TAFIM و انطباق سیستم‌های اطلاعاتی خود با آن نمود. براساس تجربیات بدست آمده از پروژه TAFIM، در سال ۱۹۹۶ قانونی بنام «کلینگر- کوهن» در کنگره آمریکا به تصویب رسید که بر طبق این قانون و بر پایة نتایج TAFIM همه وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی آمریکا ملزم به تنظیم معماری فناوری اطلاعات سازمانی خود شدند. همچنین مسئولیت تدوین، اصلاح و اجرای معماری فناوری اطلاعات در هر سازمان برطبق این قانون برعهدة مدیر ارشد فناوری اطلاعات سازمان قرار گرفت.
 
در سالهای اخیر معماری سازمانی به عنوان قابلیتی جهت پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌ها در تغییرات کسب و کار شناخته شده است. زیرا معماری سازمانی دیدگاه کسب و کار شامل مدل فرایندها، نمودار ساختار سازمانی و سایر مدل‌های کسب و کار را در کنار دیدگاه فنی شامل ساختار سیستم‌ها، مدل داده ها، نمودارها و سایر مدل‌های فنی قرار داده و بررسی تاثیرات تغییرات سازمانی بر سیستم‌ها و بالعکس را ممکن می‌سازد.
 
چارچوب‌های معماری سازمانی:
چارچوب‌های معماری سازمانی در الگوها و روش‌های مختلف، با تمرکز بر انواع نیازها جهت ارائه تفکرهای سازماندهی شده و ساختارهای طبقه‌بندی اطلاعات تدوین شده‌اند. چارچوب‌های ارائه شده در این زمینه به قرار زیر می‌باشند:
 
  • چارچوب معماری زکمن Zachman: این چارچوب معماری سازمانی توسط جان زکمن درسال ۱۹۸۷ برای صنعت و تجارت ارائه شده‌است. وی در ابتدا این کار را با ارائه یک الگوی جامع در زمینه معماری اطلاعات شروع نمود و چون معتقد به تحلیل سازمان با استفاده از چارچوب معماری بود جنبه‌های مختلف طراحی یک سیستم از نظر محتوی، مفهوم، منطق، فیزیک و توصیف‌های دقیق غیر محتوائی را به صورت یک سری سئوال از نقطه نظر داده، وظیفه، شبکه، افراد، زمان وانگیزه در یک جدول که تکمیل آن توصیف معماری انجام شده و پاسخ چه چیز، چطور، کجا، چه کسی، کی و چرا ی آینده سازمانی پویا می‌باشد، ارائه نمود.
  • چارچوب معماری C4ISR/DoDAF: این چارچوب توسط وزارت دفاع آمریکا درسال ۱۹۹۶ و در ابتدا برای توصیف معماری سیستم‌های نظامی عملیات مشترک طراحی گردید که دارای چارچوبی بسیار جامع برای بیان سطوح مختلف یک سِستم می‌باشد و محصول نهائی آن تعدادی مستند معین گویای سه دیدگاه عملیاتی، سیستم و تکنیکی معماری انجام یافته می‌باشد.
  • چارچوب معماری Open Group: که با نام TOGAF در سال 1995 ارائه شده است.
  • چارچوب معماری FEAF: شورای مدیران (CIO Council) دولت فدرال آمریکا این چارچوب را درسال ۱۹۹۹ برای افزایش تعامل در سطوح دولتی ارائه نموده، این معماری شامل رهنمودهائی برای معماران سیستم‌های اطلاعاتی در توصیف ماموریت هائی که در اجراء آن چندین سازمان به صورت مشترک در دولت فعالیت دارند مورد استفاده قرار می‌گیرد. این چارچوب معماری سازمانی دارای هشت مولفه اساسی است و یک سازوکار سازماندهی مدیریت توسعه ونگهداری و همچنین ساختاری برای ساماندهی منابع اطلاعاتی وتشریح فعالیتهای معماری سازمانی فدرال ارائه می‌نماید.
  • چارچوب معماری سازمانی TEAF: خزانه داری آمریکا این چارچوب معماری سازمانی را براساس معماری زکمن و چارچوب معماری FEAF درسال ۲۰۰۰ ارائه نموده‌ است.
 
هرم معماری سازمانی
هرم معماری سازمانی
برای سازماندهی سازمان مبتنی بر فناوری اطلاعات با رویکرد معماری سازمانی از مدل هرم معماری فناوری اطلاعات استفاده می‌گردد. هرم معماری سازمانی رویکردی لایه به لایه است که برنامه‌ریزی برای پیاده‌سازی آن از بالا به پایین می‌صورت می‌گیرد و از طرفی از پایین به بالای هرم ، هر لایه بستر لایه بالایی است. همچنین این هرم نشان می دهد که معماری مستلزم مشارکت تمامی سطوح استراتژیک، میانی و عملیاتی سازمان در فرایند معماری است و واضح و مبرهن است که این فناوری تمام سطوح سازمانی را متاثر می سازد.
 
 
 
  1. لایه کسب وکار: بالای هرم معماری فناوری اطلاعات جنبه های مربوط به کسب وکار و تجارت سازمان را شامل می‌شود. فعالیت‌هایی که در این سطح انجام می‌گیرد شامل تعیین محدوده مورد بررسی، استراتژی های کسب وکار، فناوری سازمان، خط مشی ها و تصمیم گیری در مورد مباحث تجاری فناوری اطلاعات مانند کسب وکار الکترونیک و غیره می‌باشد. همچنین در این لایه مواردی چون ساختارسازمانی، فرایندهای کسب وکار، سیستم های برنامه ریزی وکنترل و همچنین مکانیسم‌های اداری ومدیریتی برای حصول استراتژی ها و اهداف سازمانی تشریح و ارتباط میان آنها مدل سازی می‌گردد.
  2. لایه اطلاعات: تمامی اطلاعات و نیازمندی‌های اطلاعاتی سازمان در این لایه مورد بررسی قرار می‌گیرند. در این لایه، منابع اطلاعاتی سازمان از دید کاربرد اطلاعات، توزیع و دسترس پذیری اطلاعات مطرح می ‌شود. مفاهیمی نظیر اطلاعات مورد نیاز سازمان، اطلاعات تولید شده در سازمان، نحوه توزیع اطلاعات، چگونگی و میزان دسترسی به اطلاعات، نحوه بکارگیری اطلاعات در راستای تصمیم‌گیری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و انجام فعالیت‌های روزمره مورد بررسی قرار می‌گیرند. معماری اطلاعاتی، نقشه ای از نیازهای کلی اطلاعاتی در یک سازمان و مبتنی بر استراتژی تجاری آن سازمان است. مدیریت ارشد، میانی و همه تصمیم گیران سازمانی با این لایه درگیر هستند.
  3. لایه برنامه های کاربردی: این لایه شامل سیستم‌های کاربردی است که در لایه‌های بالایی اعلام نیاز شده‌ است. هر یک از برنامه ‌های کاربردی دارای الگوی اطلاعاتی، عملیاتی و کاربردی مخصوص به خود است که باید جایگاه آن درکل سازمان تعیین شود. وظیفه این برنامه های کاربردی، تبدیل داده‌ها به اطلاعات و ارائه اطلاعات به افراد مربوطه در سازمان است. سیستم هایی چون ERP ، CRM ، SAPو... در این لایه لحاظ شده اند.
  4. لایه فناوری: در لایه پایینی هرم معماری سازمانی، زیرساخت‌های فناوری اطلاعات قرار دارد. از ویژگی‌های بارز‌ این لایه می‌توان به وجود بیشترین تغییرات اشاره نمود. این لایه شامل زیرساخت‌های سخت‌افزاری، نرم‌افزاری، شبکه و ابزار ارتباطی لازم برای پشتیبانی از موارد تعیین شده در لایه‌هایی بالایی می باشد.
 
فرآیند معماری سازمانی
فرایند معماری سازمانی، فرایندی است که با اجرای آن ابتدا مقدمات اجرای معماری سازمانی آماده شده و سپس این فرایند به صورت پیوسته در کنار سایر فرایندهای سازمان اجرا می‌گردد. به طورکلی این فرآیند شامل سه مرحله اصلی است که عبارتند از:
 
  1. برنامه‌ریزی راهبردی فناوری اطلاعات: در این مرحله اهداف، الزامات راهبردی و مستندات مربوطه استخراج و تهیه می‌شوند. این مرحله پایه‌ای برای برنامه‌ریزی معماری سازمانی است.
  2. برنامه‌ریزی معماری سازمانی: برنامه‌ریزی معماری سازمانی، عبارتست از فرآیندی که به منظور تعریف معماری‌های لازم و برنامه‌ریزی جهت پیاده‌سازی معماری‌های فوق انجام شده و هدف از آن فراهم ساختن زمینه‌های استفاده موثر از اطلاعات جهت پشتیبانی از ماموریت‌های سازمانی است. این برنامه‌ریزی بر روی سه نوع زیر معماری انجام می‌شود که عبارتند از: معماری وضع موجود، معماری گذار و معماری وضع مطلوب. بهمراه تعریف معماری‌ها، برنامة اجرایی نیز برای اجرای آن ارائه خواهد شد تا معماری را به شکل عملی تبدیل نماید.
  3. اجرای معماری سازمانی: درطی این مرحله اقدام به پیاده سازی، راه اندازی وپشتیبانی از معماری سازمانی مطابق با طرح های اجرایی وانتقالی تهیه شده در فاز برنامه ریزی معماری سازمانی می شود. اینکار شامل مراحل پیاده سازی معماری سازمانی ونگهداری و بروزرسانی معماری سازمانی است