کَیفَ تَحفَظ القرآن الکریم

پیش شرط کسب دانش:

1- ذکاء (فهم و قدرت یادگیری):

الف) وهبی: مغز و استعدادی که خدا به انسان عطا کرده.

ب) اکتسابی: تلاشی ذهنی که در جهت یادگیری انجام می گیرد و اینجا وجود استاد توانا، نقش اساسی دارد. در ژاپن برای کودکان سه ساله کارآمدترین متخصصین را فرا می­خوانند تا استعداد کودکان را شناسایی و هدایت کنند.

2-  حرص (آرزو و امید و طمع مثبت): امانتی شکستنی و گرانبها را به شما می سپارند که به عزیزی تحویل دهی. آیا آن را –که در جیبت داری- لمس نمی­کنی مبادا بیافتد؟ آیا دستت را محکم به آن نمی­گیری؟! آیا احتیاط لازم را به خرج نمی­دهی مبادا دزدی به آن دست بزند؟! این، نشانه­ی حرص است. (حرص را بیشتر در معنی منفی آن به کار می­برند که اینجا منظور، جنبه­ی مثبت حرص است).

3-  اجتهاد (تلاش لازم و کافی): همتی بلند و پیگیری همیشگی و یادآوری مکرر.

4-  بُلغة: (امکانات لازم: هزینه تحصیلی).

5-  صحبت استاد (همراهی معلم و کسب انرژی مثبت از او).

6-  طول زمان: خستگی ناپذیری و مداومت بر کسب علم در ظرف زمانی متناسب با کسب هر دانش.

 

نوزده قاعده و ضابطه­ی کلی:

1- اخلاص: انگیزه­ی سالم، رمز موفقیت.

2- حفظ در کودکی مانند نقش بر سنگ مرمر است. (ذهن کودک، آلوده نشده و مشغولیت­های کاذب ندارد و 5 سالگی را مناسب دانسته­اند.)

3- انتخاب بهترین وقت حفظ: با احساس آرامش و عدم تداخل با اوقات کارهای دیگر، مخصوصاً سحرگاهان.

از قدیم گفته­اند: بهترین وقت حفظ، سحرگاهان است (که مشغولیت ناسالم باطنی در حداقل زمان ممکن است) و بهترین زمان بحث و تحقیق، اول صبح است و بهترین وقت نوشتن، وسط روز است و بهترین زمان مطالعه و مذاکره، اول شب.

4-انتخاب مکان حفظ: هرچه ساده­تر و خلوت­تر و با گردش هوای سالم (که فضای اتاق با این توصیف، بهتر از سایه­ی درختان و کنار جویباران و فضای باز است). و بهترین مکان، مساجد پاکیزه و خالی از نقش و نگار و نوشتجات و... است زیرا نه چشم، نه گوش و نه زبان مشغولیت خارج از موضوع ندارند. و در مسجد حرکت بین دو ستون یا دو زاویه­ی مشخص، با در دست داشتن قرآن برای مراجعات لازم، اثر بیشتری دارد و در صورت تعدد مکان، هر زمانی را به سوره­ای اختصاص دهی، بهتر است زیرا تصویر سوره با آن مکان، کار تداعی را بهتر می­سازد.

از رسول اکرم - ص- نقل است که می­فرمود: هر آیاتی را می­خوانم، می­دانم در کجا نازل شده است.

اگر شما توفیق «سفر عمره» یافتی، کنار مسجد النبی را به بخشی از حفظ قرآن، و کنار مسجدالحرام را نیز به بخش دیگر، اختصاص ده که پایداری بیشتری در ذهنتان خواهد داشت.

توجّه: نباید کنار آینه، مشغول حفظ شوی اما در مقطع تجوید یعنی ادای مخارج حروف عربی با نگاه کردن به آینه به عادت صحیح حرکت زبان و لبان کمک می­کنید.

5-قرائت با آهنگ آرام و دلخواه و خوشایند برای خودت، که زبان و گوش و ذهن، هماهنگ با چشم، عمل می­کنند و ادای درست مخارج حروف، مدّ لازم و تلفظ نون به صورت واضح در حالات مختلف آن، (که در زبان عربی، تلفظ نون ساکن در برخورد با حروف مختلف، چهار پنج صورت متفاوت دارد) به پایداری حفظ و درستی آن، می­افزاید و آهنگ خاصّ هر شخص در تمرین و تکرار هم به یادآوری درست، کمک عجیبی می­کند و هر بخش از آیات قرآن، نظم و آهنگ خاصّی دارد. بنابراین از هر متنی، بهتر امکان حفظ دارد.

6- همواره از یک نسخه­ی ثابت، استفاده کنید تا تصویر ذهنی­تان به هم نخورد. (نسخه­ی آیه­ کنار به خطّ کتاب عثمان طه که هر جزءش 20 صفحه و هر صفحه 15 سطر است، از بهترین نسخه­ها برای حفظ است که در قطع­های کوچک و متوسط و بزرگ متناسب با نیاز طبقات مردم، چاپ شده است.)

7- درست و روان خوانی قرآن (و هر متنی دیگر) مقدم بر حفظ است که بهترین راه، استفاده از استاد قرائت است و بهره­گیری از نرم­افزارهای صوتی، کافی نیست. زیرا کاملاً متوجه اشتباهات تلفظّت نمی­شوی! در حالی که اصلاح­های بعدی، بسیار دیر، و با زحمت و مراقبت زیاد، امکان­پذیر است. و تجربه ثابت کرده با وجود استاد، توفیق کار بیشتر است.

در ترکیه سالی را برای قرائت صحیح، به نوآموز اختصاص می­دهند. سپس کار، حفظ، موفق­تر صورت می­گیرد و در بعضی کشورها مانند اندونزی و بوسنی دیده­ام که از حروف لاتین، استفاده می­کنند که اشتباهات جبران­ناپذیری در تلفظ فصیح کلمات، ایجاد کرده است. و برای جایز نبودن کتابت قرآن به حروف غیرعربی، پنجاه دلیل مختلف ذکر کرده­اند. (به نقل از: استاد صالح علی العود)

 

بهترین روش برای غیرعرب، کار سه مرحله­ای است:

الف) آموزش تلفظ صحیح حروف پیش از خواندن قرآن («قاعده­ی بغدادی»، کتابی است که به این منظور تدوین شده است.)

ب) تمرین و تلفظ صحیح حروف در کلمات و جملات کوتاه، سپس جملات کوتاه آیات و سوره­های کوتاه قرآن.

ج) سپس شروع به حفظ هر روش از روش­های فصل دوم.

8- ایجاد ارتباط بین اول و آخرآیات، هم ربط صوتی، هم ربط بصری: شروع با باز کردن و دقت در اول آیاتی که قصد حفظ آن را داری، و همچنین دقت در آخر  آن آیات. و برای ربط دادن به آیات بعدی، قرائت آخر آیه یا مجموعه آیات قبلی و بلافاصله شروع به تلفظ آیات بعدی و تکرار حداقل 5 بار تا به آن، خو، بگیری. همچنین ربط دادن اوایل صفحات به اواخر  آن- خصوصاً در قرآن­های آیه کنار و یکی از بهترین شیوه­­ها، تجسم ذهنی آن، قبل از خواب است: که هرچه را در آن روز حفظ کرده­ای، سعی کنی اواخر و اوایل صفحات را با تجسم ذهنی، به یاد آوری.

توجه! هر جزء قرآن را به دو حزب و هر حزب را به چهار ربع حزب، تقسیم کرده­اند تا کار حفظ آسان­تر باشد. ابتدا اول و آخر هر دو حزب از یک جزء را تصور کن، سپس در هر حزب، اوایل و اواخر را مجسم ساز و این کار را در رابطه­ی بین جزء جزء هم انجام ده که بیشتر از لحظاتی را به خود، اختصاص نمی­دهد اما در یادآوری­ها اثرات شگرفی دارد.

9- کار تکرار، موجب پایداری حفظ است و هر کسی به میزان خاصی از تکرار نیاز دارد.

تکرار دو گونه است:

1- مرور ذهنی: مثلاً در آخر همان روز که تصویر آیات و جایگاه آیات و شماره­ی کلی آن را در ذهن تثبیت می­کنی.

2- مرور زبانی و با صوت خاص هر شخص و هرچه شخص با ذکاوت­تر باشد باز تکرار آن مفید است. همه می­دانیم که آیات و داستان­ها و مثل­ها و ابیات و عباراتی را که زیاد مرور کرده­ایم بهتر در حفظ داریم و بهتر یادآوری می­کنیم.

10- حفظ کردن منظم کردن گاه و بیگاه است، در آغاز هر کار، ملزم کردن خود به انجام مرتب آن، سخت است و حفظ یکی از این کارها است اما هرگاه ذهن را به آن، عادت دهی و مرتباً تمرین کنی، قطعاً سختی آن برایت شیرین می­شود. پس اوقاتی را به طور منظم و روزانه به حفظ اختصاص ده که با مداومت به آن، بر حسّ تنبلی و وسوسه­های شیطانی، غالب خواهی گشت و حفظ هم مانند آب و نان و هوا، جزئی از زندگی خواهد شد و آنچه را که سابقاً برایت مشکل بود به راحتی قورت خواهی داد.

 

 

از روش­های مکملّ:

- این­که در هفته 1 تا 2 روز استراحت به خود دهی که تازگی و جذّابیت حفظ یومیّه را بیشتر
می سازد.

- این­که حجم معینی از آیات را برای زمانی معیّن، در نظر بگیری سپس فتره­ای را استراحت کنی که البته بهتر است با نظر استاد راهنما باشد.

- این­که وقت خستگی جسمی و روحی، حفظ را انجام ندهی. در حالت خستگی مشغول کاری باشی که برایت لذت­بخش­تر است که ممکن است پس از لحظاتی سرحال آیی و بتوانی برنامه­ات را درست ادامه دهی.

11- حفظ تدریجی و مطمئن، بهتر است تا حفظ سریع و فرّار: 

حرکت عدسی چشم در امر حفظ، حرکتی بسیار مهم است و اگر مانند عدسی دوربین در نظر بگیریم، در تصاویر مهم و موردنظر، دوربین را لحظه­ای متمرکز بر آن می­سازی. پس در آغاز کار حفظ با دقت بیشتر و تمرکز بیشتر باشد و تکرار با زبان به آرامی و تلفظ کامل و صحیح مخارج حروف که یادآوری­های بعدی، دقیق­تر، سریع­تر و آسان­تر خواهد بود.

مبادا، حجم آیات موردنظر و تنگی زمان، از دقت و تمرکز و آرامش کاری­ات بکاهد.

12- تمرکز دقت در عبارات مشابه آیات، و یادداشت در دفتر شخصی (که نقش راهنمایی استاد راهنما، اینجا به خوبی نمایان می­شود. و اگر استاد نبود، از معجم آیات و کتب مربوط به این موضوع، استفاده شود که حتی در این زمینه به صورت منظوم هم کتاب، تدوین شده است. [در این مورد، استفاده از روش­های تداعی و اتصالات دکتر محمّد سیدا، راهنمای بسیار خوبی است.]

13- ضرورت استاد راهنما: استاد، ذهنیت روشنی به شاگردان می­دهد، مشاعرشان را بیدار می­سازد و استعدادیشان را گوشزد می­کند تا از وقت گرانبهایشان بهتر استفاده ببرند و دچار آزمایش و خطای کمتری شوند.

 

استاد راهنمای خوب را چگونه انتخاب کنیم؟

اوّلاَ، آگاهانه و با تحقیق کافی استاد را انتخاب کنیم.

ثانیاً، حتماً از مشاوره با آگاهان دلسوز هم بهره بگیریم. زیرا وقت، عزیزتر از آن است که با آزمایش و خطا بگذرد.

ثالثاً، پس از تحقیق شخصی و مشاوره­ی لازم – که جزء دائره­ی تکلیف و تلاش است- صمیمانه از خدا هم بخواهیم: استاد خوبی را قسمت کند (از قدیم گفته­اند: «ما خاب من استشار! و لا ندم من استخار»: نومید نمی­گردد آنکس که مشاوره کند؛ [دایره­ی محدود اختیار] و پشیمان نمی­گردد آنکس که استخاره کند [دایره بی­انتهای جبر] (ایضاً در مورد استاد، اتّصاف به این شروط را در بالاترین حدّ ممکن، جستجو کن.

14- تمرکز بر شیوه­ی کتابت آیات و جایگاه­های کلمات [که لازمه­ی آن، وجود نور کافی است تا کلمات هر چه واضح­تر باشد) و مکث بر آن، تا در ذهن، نقش بندد.

الف) عقیده­ی سالم

ب) دانش وافر و اخلاق پسندیده

ج) قدرت انتقال و روش تدریس عالی

د) حافظ کامل قرآن و تأیید شده­ی مراجع ذیصلاح باشد و مورد اعتماد سایرین.

15- حفظ و قرائت با بکاربستن عملی و دل سپردن به مفاهیم، همراه باشد: مشغله­های ناسالم باطنی، دل را بیمار می­سازد و بزرگان ما، ترک معاصی را بهترین زمینه برای یادگیری پایدار می­دانند و چنین استدلالی می­کنند که علم، نور خدا است و معاصی، ظلمتی است که با نور، سازگار نیست. دل ناسالم، نمی­تواند حافظه­ی قوی داشته باشد.

بکارگیری در زندگی عملی، قوی­ترین عامل حفظ مطلب است.

غزّالی: اگر صد سال هم کسب دانش کنی، و هزار تا کتاب هم بنویسی، لیاقت رحمت الهی را نمی­یابی مگر با به­کارگیری دانشت.

چشمی که کلام خدا را می­بیند، شایسته نیست که به آنچه حرام است، توجه کند و گوشی که کلام خدا را می­شنود، نمی­باید به کلام بیهوده و با امواج منفی، توجه کند، و قلبی که شایستگی­اش حضور رحمت حق در آن است، سزاوار نیست که به مشاغل ناسالم باطنی مانند کینه، بخل، حسد، ترس، اضطراب، یأس و انزواطلبی، خودخواهی و... مشغول شود.

16- مرور منظم، محفوظات را تثبیت می­کند: از بزرگان نقل است: قلب و ذهن آدمی، به­سان خاک است و دانش، نهال در این خاک است و مرور و یادآوری، آبیاری این نهال است. (به قول احمدیانی: حفظی ئاسانه، حفظی سه­خته!)

17- فهم شامل، موجب حفظ کامل: فهم شامل یعنی تجسّم آیات، که این امر، در بزرگسالان - به مراتب- بیشتر از اطفال، مطرح است. برای کودکان، مفاهیم در حدّ بسیار ساده، قابل تفهیم است.

18- انگیزش قوی و رغبت تمام با پارامترهای خاصّ خودش:

الف) اجر و ثواب و کسب درجات معنوی

ب) رقابت سالم با دیگران

ج) درک ارزش محفوظات (کلام الهی در سرزمین، و متنی متفاوت با هرچه کتاب و نوشته و گفتار است.)

د) حفظ آگاهانه و جهت­دار: و چه جهتی بهتر از جلب رضای پروردگار؟!

عامل عمده­ی رغبت، عمق و احساس نیاز به این نعمت بزرگ است: کتابی که از هیچ لحاظی، نمونه و مانند ندارد.

19- دل­سپاری به پروردگار، ذکر و یاد خدا و طلب کمک از درگاه او:

اکثر قاعده­های مذکور، حسیّ و مادّی بود. ابتدای موارد، مطلب اخلاص بود و ختمش توکلّ و ذکر و دعا خصوصاً در سحرگاهان. که در هر حال و در احساس خستگی و یأس و ناتوانی، وقتی - صمیمانه- به ذات پروردگار، پناه می­بری، خودت را با مبدأ فیّاض هستی، متّصل می­کنی و انرژی­های مثبت می­گیری.

[ابن­سینا، هرگاه به بن­بست حلّ مسائلش می­رسید با گریه و زاری از درگاه حقّ، و دو رکعت نماز و طلب حاجت، غالباً در خواب، به پاسخ نیازهایش می­رسید.

 

روش اول: بهترین روش حفظ قرآن (روش برتر):  

1ـ  انتخاب یک نسخه‌ی مناسب خصوصاً آیه‌ کنار که هر جزء 20 صفحه و هر صفحه 15 سطر است.

2ـ آمادگی حفظ با:

أـ آمادگی روحی با نیّت پاک و رغبت در کسب پاداش نزد خدا

ب ـ وضو و پاکی کامل

ج ـ انتخاب بهترین مکان، که بهتر از مسجد، سراغ نداریم.

د ـ مکانِ هر چه ساده‌تر و بدون تزئینات، و البته هوای مناسب (که با مطالعه‌ی آزاد، فرق دارد)

ه‍ ـ رو به قبله، و نشستن با وقار و خشوع و آرامش.

3ـ گرم‌کردنِ خود، برای حفظ: با خواندن چند صفحه‌ی مورد نظر و زمزمه‌ی خواندن آن به طور عادی ـ نه سرعت نه کندی.

4ـ پرهیز از خودشیفتگی صوتی و...، و ادای رجال حفظ و قرائت و...!

5 ـ پس از 10 – 15 دقیقه، آمادگی درونی حفظ می‌یابید و صفحه‌ی جدیدی را آغاز می‌کنید.

6 ـ نوبت تمرکز خاصّ روی آیات است و چشم را عدسی تصویر بدانی که می‌خواهی صوتی و تصویری آن را ضبط کنی.

7ـ چشمانت را خوب باز کن، و ذهن را آسوده و متمرکز ساز و اوّلین آیه را با لحنی مناسب برای خود بخوان و دست کم تا سه بار تکرار کن تا بر فهم آن، مسلّط شوی. بعد چشمانت را ببند و در حافظه‌ی خود، جایگاه کلمات و آیات را یادآوری کن و اگر موفق شدی ـ بدون خودشیفتگی ـ 3، 4 و یا 5 بار، آن را تکرار کن.

8 ـ و در آخر، چشمانت را بازکن، و از رو ـ دوباره ـ بخوان. و اگر 100% موفق شدی، دوباره با چشم بسته آن را مرور کن، تا به خوبی در حافظه‌ات ثبت گردد.

و الحذر از عطف توجّه به دور و بر خصوصاً نوشته‌های مختلف در و دیوار  و...

9ـ سراغ آیه‌ی بعدی را بگیر و مراحل را تکرار کن. و اگر آیه‌ای مفصّل بود، به چند قسمت، تقسیم کن.

10 ـ بین آیات، ارتباط‌ها را در نظر دقیق بگیر: آخر آیه‌ی اوّل، و اوّل آیه‌ی بعدی و... که با سرعت، به آن وصل کنی.

* سپس، کسی را در نظر بگیر که روشت را برایش توضیح دهی و مراقب حفظت قرار دهی که انگیزه‌ات را بیشتر می‌گرداند. و همین انتقال تجربه ‌به ثالت، عامل تثبیت در درون خود است.

 

روش دوم: حفظ دو نفره: (علم بین دو نفر رشد می‌کند) 

أ ـ نخست، بهترین دوستت را برگزین که مهم شما، مهمّ او هم باشد. و وقت مناسب تعیین کنید که بهتر است سحرگاه باشد وگرنه بین مغرب و عشا، اگر هر روزه ممکن است.

ب ـ بر یک سوره، اتفاق کنید.

ج ـ هرکدام، قرآن خود را باز کند و یکی با نگاه کردن، آیه‌ای را بخواند و دومی هم به قرآن خود، خوب نگاه کند. سپس دومی هم بخواند. و بعد، اوّلی با حفظ بخواند و دومی هم پس از آن، تکرار کند.

د ـ بعد از روان‌شدن در حفظ خواندن آن آیه، آیه‌ی بعدی به همین ترتیب تا اتمام صفحه.

ه‍ ـ سپس، کار ارتباط بین آیات تا حصول اطمینان

و ـ و در آخر، امتحان از یکدیگر: یکی استاد ودیگری شاگرد شود و بالعکس، تا اشتباهات همدیگر را اصلاح کنید.

 

روش سوم: پر کردن اوقات تلف شده در ماشین: بسیاری می­گویند وقت ندایم و وقت زیادی را در ماشین به سر می­برند.

الف) تصویری از صفحه­ی مورد نظر بگیر که جلو چشمت باشد، طوری که مزاحم رانندگی نگردد.

ب) با ورود به ماشین، تا گرم شدن موتور، آیه­ی اول را – مرتب - تکرار کن.

ج) چون حرکت کردی، آیه را از حفظ بخوان.

د) در اولین چراغ قرمز، آیه­ی بعدی را خوب نگاه کن و در حرکت، از حفظ بخوان.

توجه! بایستی برگه را سالم و پاکیزه نگه داری و نباید در اثنای حرکت به صفحه نگاه کنی و می­توان از وسیله­ی صوتی هم کمک گرفت که دیگر، چشم، هیچ مشغولیتی حین رانندگی ندارد.

 

روش چهارم: روش شاغلین در کارخانجات (و مثلاً روش نساجان)

1-  شخص، پشت وسیله­ی کار می نشیند و نقطه­ای را که آرامش چشم داشته باشد، انتخاب می­کند.

2-  دو عد میخ برای نصب اوراق مصحف جلوی چشم خود بر دیوار می­کوبد.

3- در یک نگاه دقیق، آیه­ای را ملاحظه می­کند سپس حین انجام کار که چشم و دست و پا مشغول کار است، ذهن، مشغول دور آن آیه می­گردد و جالب است بدانیم که: غالباً کارش را هم بهتر از سایرین، انجام می­دهد. [همچون کارخانه­ی بسیار از زنان شاغل، که خانه­ی مرتب­تری از سایرین دارند!]

 

روش پنجم: استماع صوتی با استفاده از پخش و... که چند صورت دارد و اینجا چند مورد را ذکر می­کنیم:

صورت اول: با بهره­گیری از قاری مطمئن مانند حُصری یا منشاوی و انتخاب یک بخش مورد نظر مثلاً نیم ساعت یا یک ساعت را در نظر بگیر و یک بار -کامل- گوش بده.

بار دوم عیناً آن را گوش کن.

بار سوم هم عیناً آن را گوش کن و سعی کن آیات را با او، مرور کنی.

(شروع با او و توقف با او)

در بار چهارم استماع آن، آیه­ای را با او بخوان. تمام شد، توقف کن و خودت آن را تکرار کن. اشتباه کردی، دوباره گوش کن. درست گفتی تا سه بار تکرار کن تا در ذهنت رسوخ یابد. سپس آیه­ی بعدی به همان دستور.

و آنگاه دستور ارتباط بین آیات را در نظر بگیر.

این روش، نه تنها در ماشین، بلکه در خانه هم قابل اجرا است. امّا در خانه چند نکته قابل توجه است.

الف) با شروع آن، نسخه­ی قرآن را هم باز کن و به وقف و شروع دقت کن.

ب) سوره را به چند قسمت و بر حسب موضوعات، تقسیم کن که بیشتر از 15 آیه نباشد.

ج) مقطع اول را گوش کن سپس – بدون نگاه کردن به قرآن با شنیدن - آن را تکرار کن و مقطع را – اگر احساس سنگینی می­کنی- دو قسمت کن.

د) این روش، برای نابینان هم بسیار کاربردی است و بسیاری با این روش قرآن را –کامل- حفظ کرده­اند.

صورت دوم: استفاده از نیروی درونی، که مشابه صورت اول است، با تفاوت اندک در روش.

1-  قطعه­ای صوتی را با صدای یکی از قاریان مشهور که صدایش را دوست دارید- انتخاب کن.

2-  در حالی که سر روی بالش داری و چراغ خاموش و سکوت حاکم است به آن گوش بده.

3-  با تمام وجود به آن صدای دلنشین گوش فرا ده.

4-  سعی کن: با تمرکز و دقت بیشتر صدا را به حداقل برسانی.

5- سحرگاه، بیدار شو؛ و امان از خواب بعد از نماز صبح، و بکوش تا سوره (یا چند آیه)ای از آنچه شب شنیده­ای بخوانی. با تعجب، می­بینی که: آن را بسیار روان حفظ کرده­ای! این را بیاموز که، تجربه، بهترین دلیل است.

از فواید این روش:

1- ذهن معمولاً مشغول چیزهایی است که در طول یک روز دیده و شنیده و در طول شب آخرین مطلبی که ذهنش را مشغول کرده، بیشتر می­پردازد و هنگام بیدار شدن – ناخودآگاه- آنچه را آخر وقت شنیده زمزمه می­کند. و بسیار حیف است که: وقت گرانبها و غیرقابل جبران خود را صرف بعضی برنامه­های شبکه­های تلویزیونی کنی که خودتان در آن نقش اساسی نداشته­اید بلکه برای اهدافی دیگر طراحی شده­اند! و حیف است که رسانه­ها برای شما برنامه­ریزی کنند! مگر بهتر از خودت، چه کسی، می­تواند برایت برنامه­ریزی کند؟!

2-  این روش، در بازنگری مجدد، بسیار مفید است.

3-  این روش، در رفع خستگی روحی و کسالت، شما را یاری می­رساند.

4-  اگر دچار بدخوابی هستی، از این روش، بهره بگیر که بهترین چاره است.

5-  در چاره­ی کابوس و خواب­های آشفته، اثر شگرفی دارد.

6-  خصوصاً برای نابینان، کمک بزرگی است.

صورت سوم: تکرار نوار (قطعه­ی صوتی) تا یک هفته:

1-  قطعه­ی دلخواه را از قاری مطمئن، انتخاب کن.

2-  مرتب –چه در ماشین، چه در خانه و محل کار- آن را گوش کن.

3-  در آخر هفته، بین مغرب و عشاء، در مسجد بنشین و بهتر است شب جمعه باشد و سعی کن: آن را از حفظ بخوانی.

4- غیرمترقبه، می­بینی که آن را از حفظ داری، در حالی­که تمرکز زیادی هم روی آن نداشته­ای و با مراجعه و تکرار می­توانی حفظ آن را پایدار سازی.

5- روز شنبه، سوره­ای (یا مجموعه آیاتی) دیگر را در نظر بگیر و ادامه بده. می­بینی که وقت زیادی را از شما نگرفته و کم­کم، کل قرآن را حفظ کرده­ای.

این روش، برای کسانی که مشغولیت زیادی دارند، بسیار سودمند است.

 

توجه! تعیین هفته و جمعه و شنبه و... به عنوان مثال است وگرنه هرکسی فراخور احوال خودش، اوقات مناسب را می­تواند انتخاب کند.

 

روش ششم: حفظ با صوت خودت:

هرگاه، دیدی که صوت خودت برایت سازگار است: (که لازم نیست حتماً برای دیگران هم خوشایند باشد!)

1-  در فضایی آرام، بخش موردنظر را ضبط کن و سعی کن: فصیح و روان، بخوانی.

2-  هیچ ایرادی ندارد که سوره­ی موردنظر را به چند قسمت - فراخور مفاهیم و صفحه­های آن- تقسیم کنیم.

3-  هیچ ایرادی ندارد که یک قسمت را دو بار یا بیشتر هم تکرار کنی.

4-  در هر فرصت، برای گوش دادن به آن استفاده کن.

5-  سعی کن: نطق خودت را با نطق قاریان نامی، مقایسه کنی، تا تفاوت را ببینی و در رفع آن، بکوشی.

6-  سعی کن همراه پخش صدا، آن را زمزمه کنی.

7-  سعی کن در صحت تلفظ هم بکوشی.

8-  هرگاه دیدی که آن را –خوب- حفظ کرده­ای، خودت را امتحان کن: اول، از حفظ بخوان، سپس با مصحف، مقارن کن و...

9-  مجموعه­ی قطعات ضبط شده را - مرتب- نگه دار که اثری ماندگار برایتان خواهد بود.

روش هفتم: حفظ کردن کودکان با ضبط صدای خودشان، که چند صوت دارد:

صورت اول: پدر با فرزند (و یا استاد با شاگردان خردسال) 

1-  ارکان ضبط را فراهم کن و بچه نباید چهار سال کمتر داشته باشد.

2-  از سوره­های کوتاه را انتخاب کن.

3- خودت سوره­ای بخوان و فرزندت با شما یا پس از شما تکرار کند و صدای هر دوی شما ضبط
می­شود.

4-  بگو: این «درس امروزت» و شیوه­ی استفاده از پخش را به او یاد بده که آن را گوش کند و آخر روز امتحان کن.

5- اگر روزانه میسر نشد، برای هفته این کار را انجام ده و در آخر هفته تست از همه­ی سوره­ها بگیر. این روش، کراراً تجربه شده و اثر عجیبی دارد و تا 8-7 سالگی، بچه­ها کاملاً قرآن را –روان و مسلط- از حفظ دارند.  بچه، با شنیدن صدای خودش پس از صدای خود یا استاد، احساس خوشایندی دارد و احساس شخصیت می­کند و...

صورت دوم: روشی نو برای سه ساله­ها:

1-  انتخاب قرائت سوره­های کوتاه از قاری خوش صوت.

2-  سکوت قاری پس از هر آیه و تکرار بچه­ها: بهتر است چهار نفر خوش صدا باشند و نکات تجویدی را خوب رعایت کنند.

3-  و مثلاً سه سوره­ی آخر را چندان تکرار می­کند که نیم ساعت از ضبط می­گذرد.

4-  به همین ترتیب...

5-  پخش را در جایی دور از دسترس بچه­ها قرار ده و بگذار: بازی کنند و کار کودکانه­ی خود را انجام دهند. پس از مدت کوتاهی می­بینی که آن را حفظ کرده است و برای خودشان و با دوستانشان مرور می­کنند.

6- ممکن است این کار را مادر در آشپزخانه انجام دهد. می­بیند که بچه­ها – با اصرار- پخش آن را از او
می­خواهند.

7-  از فایده­ی این روش: گوش دادن بچه به صدای دوستانش و تقلید تلفظ صحیح و سرعت حفظ است.

 

روش هشتم: حفظ با مشاهده­ی متن

بعضی­ها بصری­اند و با دیدن یک متن، هیچ­گاه آن را فراموش نمی­کنند و جایگاه کلمه به کلمه را در خاطر دارند. همچنان که بعضی­­ها سمعی­اند و پس از 20 سال - مثلاً- عین عبارت شنیده را بازگو می­کند.

روش متنی هم چندین صورت دارد:

1- پنج آیه را حفظ کنی و چشم بر آن­ها متمرکز گردد و سپس عیناً آن­ها را از حفظ بنویسی، سپس مقایسه کنی و به اشتباهات، پی ببری.

2- استاد، آیات را برایتان بنویسد و شما هم به دنبال ایشان بنویسید و استاد برایتان، اصلاح کند. سپس دستور دهد که از حفظ بخوانند و بعد، از حفظ هم بنویسند. آنچه به این شیوه، حفظ شود – به یاری حق- فراموش نخواهد شد؛ زیرا بر صفحات حافظه، نقش بسته است.

 

روش نهم: استفاده از وایت­برد خانگی و موارد مشابه: که در قالب خوشنویسی و زیبایی خط، موجب حفظ هم خواهد شد:

1-  تخته و ماژیک­های رنگارنگ، تهیه کن و در جای مناسب –که هرچه بیشتر در معرض دیدشان باشد- نصب کن.

2- با خط مشکی، سوره­ی موردنظر را برای بچه­ها بنویس و حرکاتش را با رنگ قرمز و فاصله­ی آیات را با رنگ سبز و البته در گوشه­ی بالایی و طرف راست تخته. روز و تاریخ را فراموش نکن. اگر خطت زیبا نیست، خوش­خطّی را فراخوان.

3-  به بچه­ها بگو که: در دفاترشان با همان رنگ­ها بنویسند و اشتباهاتشان را اصلاح کن.

4-  با حالت مسابقه و بیداری همت­ها در خلال روز، حفظ آن را از بچه­ها بخواه.

5-  روز دوم، سوره­ای دیگر، پس از اطمینان از حفظ سوره­ی قبلی و...

6- مانعی نیست وقتی که درس اول را حفظ کردند، حفظ خود را روی تخته بیازمایند که خوشحالشان می­سازد و سعی می­کنند خط خود را بهتر سازند.

7- بعضی، می­پندارند که این کار، وقت پدران را زیاد می­گیرد! چنین نیست. زیرا کتابت، یک ربع و تصحیح دفاتر هم تا نیم ساعت وقت می­گیرد، درحالی که: چقدر اوقات، با برنامه­های کم­ارزش تلویزیون و... تلف می­شود. آن­گاه شکایت از درس خواندن بچه­ها و....!!

8- مادر هم می­تواند به جای پدر این مهّم را عهده­دار گردد که به­جای وقت­کشی پای تلفن (که برای احوالپرسی عزیزان، یک- دو دقیقه کافی است و بیش از آن، اتلاف وقت است) و... به رشد همه­جانبه­ی بچه­ها بیاندیشد.

9-  فرزند ارشد خانواده هم می­تواند، این وظیفه را به عهده گیرد.

10- تردیدی نیست که این روش، در دقت املای قرآن، و زیبایی خط و نگارش هم، اثر بسزایی دارد و مشاهده شده که فرزندانی این­چنین، خطاطانی حرفه­ای هم شده­اند.

از لب­تاپ و سایر امکانات روز هم می­توانیم برای این منظور بهره گیریم، همچنان که در بسیاری کشورها مانند سودان و سنگال و کامرون و.... از لوح (تخته­ی تزیینی 15×40 سانت دسته­دار اطرافش را صاف
می­کنند و سطحش را جلا می­دهند که راحت بنویسند و پاک کنند.

 

روش دهم: روش مسابقه و تشویق و جایزه که اثر آن به کسی پوشیده نیست و صورت­های مختلف می­تواند داشته باشد:

صورت اول:

1-  با هماهنگی مدرسه یا کلاس و...، سه نفر را در نظر بگیرید، ببینید: چه کسی، نفر اوّل می­شود.

2- سپس در مکانی مانند مسجد، مدرسه و... جمع شوند و به مسابقه بپردازند، که ستاره کنار اسم
کم­اشتباه­ترین افراد، گذاشته شود تا در پایان ماه، معلوم شود که چه کسی، بیشترین ستاره­ها را به دست آورده است.

3-  جا دارد که آخر هر ماه، جایزه­ی مناسبی مانند کتاب و دفتر و... برای نفرات اول در نظر باشد.

صورت دوم: شرکت در مسابقات محلی و ملّی و... که معمولاً شش ماهه یا سالانه است و... که انواع روش­ها دارد و اسپانسرهای زیادی هم می­تواند داشته باشند.

 

روش یازدهم: حفظ از آیات آخر صفحات:

این روش برای کسانی پیشنهاد می­شود که برای حفظ و یادآوری آخر صفحات، مشکل دارند و گاهی
می­توانند با این روش، از احساس خستگی احتمالی خود بکاهند. این روش از این جهت که شخص را وادار می­کند، پس از یادگیری از آخر به اول – این بار- از اول به آخر بخواند، به تقویت حافظه کمک می­کند.

 

روش دوازدهم: حفظ سطر سطر

1-  با صفحه­ای سفید روی صفحه­ی قرآن را بپوشان بجز سطر اول.

2-  چند بار، آن را بخوان تا از حفظش مطمئن شوی.

3-  سپس سطر دوم و... سطرها را به هم پیوند بده.

در این روش، چشم به تمرکز و عدم پراکنش عادت می­کند و در امتحانات کنکور و... هم کمک زیادی
می­کند که شخص، بیهوده و بی­هدف، چشم را به دنبال سؤال­های دیگر نکشاند که با مشاهده­ی سؤالی سخت، روان را مضطرب سازد و دقت را هدر دهد.

 

روش سیزدهم: استفاده از ویدئو و... (صوتی و تصویری) که این هم صورت­های گوناگون دارد:

صورت اول: انتخاب کل قرآن با تلاوت قاریان موردنظر که حدود 15 ساعت خواهد بود و بچه­ها با شنیدن دو-سه بار، معمولاً آن را حفظ می­کنند و معمولاً بایستی طوری تنظیم شود که در حین قرا

/ 0 نظر / 6 بازدید